LÕM NGỰC BẨM SINH Ở TRẺ: PHÁT HIỆN SỚM, ĐIỀU TRỊ ĐÚNG THỜI ĐIỂM
Phẫu thuật Nuss có nội soi hỗ trợ điều trị lõm ngực bẩm sinh đã được triển khai thường quy tại Bệnh viện Đa khoa Bắc Ninh số 2, giúp người bệnh được tiếp cận kỹ thuật chuyên sâu ngay tại địa phương. Kỹ thuật ít xâm lấn này góp phần cải thiện biến dạng lồng ngực, chức năng vận động và chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
Lõm ngực không chỉ là vấn đề hình thể
Lõm ngực bẩm sinh (Pectus Excavatum) là tình trạng xương ức và các sụn sườn phát triển bất thường, làm thành ngực phía trước lõm vào trong. Đây là dạng dị dạng bẩm sinh thường gặp nhất của thành ngực trước. Dị dạng có thể được nhận biết từ những năm đầu đời, nhưng ở nhiều trẻ biểu hiện còn kín đáo. Khi bước vào giai đoạn phát triển nhanh, đặc biệt ở tuổi dậy thì, mức độ lõm có thể trở nên rõ hơn.
Lõm ngực không chỉ là vấn đề hình thể
Lõm ngực bẩm sinh (Pectus Excavatum) là tình trạng xương ức và các sụn sườn phát triển bất thường, làm thành ngực phía trước lõm vào trong. Đây là dạng dị dạng bẩm sinh thường gặp nhất của thành ngực trước. Dị dạng có thể được nhận biết từ những năm đầu đời, nhưng ở nhiều trẻ biểu hiện còn kín đáo. Khi bước vào giai đoạn phát triển nhanh, đặc biệt ở tuổi dậy thì, mức độ lõm có thể trở nên rõ hơn.
.png)
Không phải mọi trường hợp lõm ngực đều gây ảnh hưởng giống nhau. Với lõm ngực nhẹ, trẻ có thể chưa xuất hiện triệu chứng đáng kể. Tuy nhiên, khi biến dạng ở mức độ vừa hoặc nặng, xương ức lõm sâu có thể làm thay đổi không gian trong lồng ngực, gây chèn ép tim, phổi và ảnh hưởng đến khả năng hoạt động thể lực.
Trẻ có thể xuất hiện một số biểu hiện như nhanh mệt khi chạy nhảy, giảm khả năng gắng sức, khó thở hoặc tức ngực. Mức độ và biểu hiện cụ thể khác nhau ở từng người bệnh, vì vậy cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và đánh giá đầy đủ.
Bên cạnh ảnh hưởng về thể chất, hình dạng lồng ngực khác biệt còn có thể tác động đáng kể đến tâm lý, nhất là khi trẻ bước vào tuổi học đường và tuổi dậy thì. Một số trẻ trở nên tự ti về ngoại hình, ngại thay quần áo trước người khác, hạn chế tham gia bơi lội, thể thao hoặc các hoạt động tập thể.
Đừng vội cho rằng ngực trẻ bị lõm là do còi xương
Một nhầm lẫn có thể gặp ở phụ huynh là khi thấy vùng ngực của trẻ lõm xuống lại cho rằng nguyên nhân do trẻ gầy, còi xương hoặc thiếu canxi, từ đó chủ yếu tập trung bổ sung dinh dưỡng, vitamin D hoặc canxi. Trên thực tế, lõm ngực bẩm sinh là bất thường về cấu trúc của thành ngực. Việc bổ sung dinh dưỡng có ý nghĩa đối với sự phát triển chung của trẻ nhưng không thể sửa chữa biến dạng cấu trúc xương ức – sụn sườn do lõm ngực bẩm sinh.
Vì vậy, khi nhận thấy lồng ngực của trẻ có hình dạng bất thường, đặc biệt khi vùng xương ức lõm ngày càng rõ hoặc trẻ có biểu hiện nhanh mệt, khó thở, tức ngực khi vận động, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám thay vì tự điều trị kéo dài. Việc phát hiện sớm không có nghĩa mọi trẻ lõm ngực đều phải phẫu thuật. Điều quan trọng là trẻ được đánh giá đúng mức độ bệnh, theo dõi sự tiến triển và lựa chọn thời điểm, phương pháp điều trị phù hợp.
Khi nào lõm ngực cần phẫu thuật?
Quyết định phẫu thuật không chỉ căn cứ vào tuổi hoặc mức độ lõm nhìn thấy bên ngoài mà cần dựa trên đánh giá toàn diện của bác sĩ chuyên khoa. Phẫu thuật có thể được cân nhắc khi người bệnh có một hoặc nhiều yếu tố như:
+ Lõm ngực gây khó thở, đau hoặc tức ngực, nhanh mệt, giảm khả năng gắng sức;
+ Biến dạng thành ngực ảnh hưởng đáng kể đến tâm lý, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống;
+ Mức độ biến dạng lồng ngực nặng qua thăm khám và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh;
+ Chỉ số Haller trên phim chụp cắt lớp vi tính ở mức cho thấy biến dạng đáng kể, thường từ trên 3,2 trong các hướng dẫn chuyên môn. Chỉ số Haller là một trong những thông số được sử dụng để đánh giá mức độ lõm ngực trên hình ảnh cắt lớp vi tính. Tuy nhiên, đây không phải là yếu tố duy nhất quyết định phẫu thuật. Bác sĩ cần kết hợp biểu hiện lâm sàng, hình thái thành ngực, mức độ ảnh hưởng đến tim – phổi, tâm lý, độ tuổi và tình trạng sức khỏe của từng người bệnh để đưa ra chỉ định phù hợp.
Trẻ em và thanh thiếu niên thường là nhóm có nhiều thuận lợi khi can thiệp do thành ngực còn độ đàn hồi. Tuy nhiên, không nên hiểu đây là một “độ tuổi vàng” cố định áp dụng cho tất cả trẻ. Thời điểm phẫu thuật cần được cá thể hóa sau khi người bệnh được thăm khám chuyên khoa.
Phẫu thuật Nuss – can thiệp ít xâm lấn điều chỉnh thành ngực
Phẫu thuật Nuss là phương pháp ít xâm lấn được sử dụng phổ biến trong điều trị lõm ngực bẩm sinh. Thay vì phải mở rộng thành ngực như các phương pháp phẫu thuật kinh điển trước đây, bác sĩ đưa một thanh nâng chuyên dụng qua thành ngực và đặt phía sau xương ức dưới sự hỗ trợ của nội soi. Thanh được xoay và cố định ở vị trí phù hợp nhằm nâng vùng xương ức bị lõm, từng bước đưa thành ngực về hình dạng cân đối hơn. Thanh nâng được lưu lại trong cơ thể trong một khoảng thời gian theo chỉ định để thành ngực thích nghi với hình dạng mới, sau đó được phẫu thuật lấy ra.
Do đặc điểm là phẫu thuật ít xâm lấn, kỹ thuật Nuss hạn chế đường mổ lớn ở thành ngực và hướng tới đồng thời hai mục tiêu: cải thiện biến dạng lồng ngực và giảm ảnh hưởng của lõm ngực đối với người bệnh. Tuy nhiên, giống như mọi phẫu thuật, Nuss cần được chỉ định đúng, thực hiện bởi ê-kíp có chuyên môn về phẫu thuật lồng ngực và gây mê hồi sức, đồng thời người bệnh cần được theo dõi, kiểm soát đau và hướng dẫn vận động phù hợp sau phẫu thuật.
Đưa kỹ thuật chuyên sâu đến gần người bệnh hơn
Phẫu thuật nội soi hỗ trợ điều trị lõm ngực bằng phương pháp Nuss đã được Bệnh viện Đa khoa Bắc Ninh số 2 triển khai và thực hiện thường quy. Việc triển khai kỹ thuật tại địa phương có ý nghĩa thiết thực đối với người bệnh và gia đình, đặc biệt trong quá trình thăm khám, phẫu thuật và theo dõi sau điều trị; góp phần giảm nhu cầu phải di chuyển xa lên tuyến Trung ương đối với những trường hợp phù hợp với năng lực chuyên môn của Bệnh viện.
Trẻ có thể xuất hiện một số biểu hiện như nhanh mệt khi chạy nhảy, giảm khả năng gắng sức, khó thở hoặc tức ngực. Mức độ và biểu hiện cụ thể khác nhau ở từng người bệnh, vì vậy cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và đánh giá đầy đủ.
Bên cạnh ảnh hưởng về thể chất, hình dạng lồng ngực khác biệt còn có thể tác động đáng kể đến tâm lý, nhất là khi trẻ bước vào tuổi học đường và tuổi dậy thì. Một số trẻ trở nên tự ti về ngoại hình, ngại thay quần áo trước người khác, hạn chế tham gia bơi lội, thể thao hoặc các hoạt động tập thể.
Đừng vội cho rằng ngực trẻ bị lõm là do còi xương
Một nhầm lẫn có thể gặp ở phụ huynh là khi thấy vùng ngực của trẻ lõm xuống lại cho rằng nguyên nhân do trẻ gầy, còi xương hoặc thiếu canxi, từ đó chủ yếu tập trung bổ sung dinh dưỡng, vitamin D hoặc canxi. Trên thực tế, lõm ngực bẩm sinh là bất thường về cấu trúc của thành ngực. Việc bổ sung dinh dưỡng có ý nghĩa đối với sự phát triển chung của trẻ nhưng không thể sửa chữa biến dạng cấu trúc xương ức – sụn sườn do lõm ngực bẩm sinh.
Vì vậy, khi nhận thấy lồng ngực của trẻ có hình dạng bất thường, đặc biệt khi vùng xương ức lõm ngày càng rõ hoặc trẻ có biểu hiện nhanh mệt, khó thở, tức ngực khi vận động, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám thay vì tự điều trị kéo dài. Việc phát hiện sớm không có nghĩa mọi trẻ lõm ngực đều phải phẫu thuật. Điều quan trọng là trẻ được đánh giá đúng mức độ bệnh, theo dõi sự tiến triển và lựa chọn thời điểm, phương pháp điều trị phù hợp.
Khi nào lõm ngực cần phẫu thuật?
Quyết định phẫu thuật không chỉ căn cứ vào tuổi hoặc mức độ lõm nhìn thấy bên ngoài mà cần dựa trên đánh giá toàn diện của bác sĩ chuyên khoa. Phẫu thuật có thể được cân nhắc khi người bệnh có một hoặc nhiều yếu tố như:
+ Lõm ngực gây khó thở, đau hoặc tức ngực, nhanh mệt, giảm khả năng gắng sức;
+ Biến dạng thành ngực ảnh hưởng đáng kể đến tâm lý, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống;
+ Mức độ biến dạng lồng ngực nặng qua thăm khám và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh;
+ Chỉ số Haller trên phim chụp cắt lớp vi tính ở mức cho thấy biến dạng đáng kể, thường từ trên 3,2 trong các hướng dẫn chuyên môn. Chỉ số Haller là một trong những thông số được sử dụng để đánh giá mức độ lõm ngực trên hình ảnh cắt lớp vi tính. Tuy nhiên, đây không phải là yếu tố duy nhất quyết định phẫu thuật. Bác sĩ cần kết hợp biểu hiện lâm sàng, hình thái thành ngực, mức độ ảnh hưởng đến tim – phổi, tâm lý, độ tuổi và tình trạng sức khỏe của từng người bệnh để đưa ra chỉ định phù hợp.
Trẻ em và thanh thiếu niên thường là nhóm có nhiều thuận lợi khi can thiệp do thành ngực còn độ đàn hồi. Tuy nhiên, không nên hiểu đây là một “độ tuổi vàng” cố định áp dụng cho tất cả trẻ. Thời điểm phẫu thuật cần được cá thể hóa sau khi người bệnh được thăm khám chuyên khoa.
Phẫu thuật Nuss – can thiệp ít xâm lấn điều chỉnh thành ngực
Phẫu thuật Nuss là phương pháp ít xâm lấn được sử dụng phổ biến trong điều trị lõm ngực bẩm sinh. Thay vì phải mở rộng thành ngực như các phương pháp phẫu thuật kinh điển trước đây, bác sĩ đưa một thanh nâng chuyên dụng qua thành ngực và đặt phía sau xương ức dưới sự hỗ trợ của nội soi. Thanh được xoay và cố định ở vị trí phù hợp nhằm nâng vùng xương ức bị lõm, từng bước đưa thành ngực về hình dạng cân đối hơn. Thanh nâng được lưu lại trong cơ thể trong một khoảng thời gian theo chỉ định để thành ngực thích nghi với hình dạng mới, sau đó được phẫu thuật lấy ra.
Do đặc điểm là phẫu thuật ít xâm lấn, kỹ thuật Nuss hạn chế đường mổ lớn ở thành ngực và hướng tới đồng thời hai mục tiêu: cải thiện biến dạng lồng ngực và giảm ảnh hưởng của lõm ngực đối với người bệnh. Tuy nhiên, giống như mọi phẫu thuật, Nuss cần được chỉ định đúng, thực hiện bởi ê-kíp có chuyên môn về phẫu thuật lồng ngực và gây mê hồi sức, đồng thời người bệnh cần được theo dõi, kiểm soát đau và hướng dẫn vận động phù hợp sau phẫu thuật.
Đưa kỹ thuật chuyên sâu đến gần người bệnh hơn
Phẫu thuật nội soi hỗ trợ điều trị lõm ngực bằng phương pháp Nuss đã được Bệnh viện Đa khoa Bắc Ninh số 2 triển khai và thực hiện thường quy. Việc triển khai kỹ thuật tại địa phương có ý nghĩa thiết thực đối với người bệnh và gia đình, đặc biệt trong quá trình thăm khám, phẫu thuật và theo dõi sau điều trị; góp phần giảm nhu cầu phải di chuyển xa lên tuyến Trung ương đối với những trường hợp phù hợp với năng lực chuyên môn của Bệnh viện.
Trước phẫu thuật, người bệnh được bác sĩ thăm khám, đánh giá hình thái và mức độ lõm ngực. Tùy từng trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định các thăm dò cần thiết để đánh giá đầy đủ tình trạng thành ngực, chức năng tim – phổi và các yếu tố liên quan trước khi quyết định phương án điều trị.
Sau phẫu thuật, việc kiểm soát đau, hướng dẫn tư thế, vận động, tập thở và tái khám đúng hẹn có vai trò quan trọng đối với quá trình hồi phục và duy trì kết quả điều trị.
Cha mẹ cần lưu ý những dấu hiệu nào?
Cha mẹ có thể quan sát hình dạng lồng ngực của trẻ trong sinh hoạt hằng ngày, nhất là khi trẻ tắm hoặc thay quần áo. Nên đưa trẻ đi khám khi nhận thấy:
+ Vùng giữa ngực lõm bất thường hoặc mức độ lõm tăng dần khi trẻ lớn;
+ Hai bên thành ngực không cân đối;
+ Trẻ nhanh mệt, khó thở, tức hoặc đau ngực khi chạy nhảy, chơi thể thao;
+ Khả năng vận động giảm so với bạn bè cùng lứa;
+ Trẻ ngày càng tự ti, mặc cảm hoặc hạn chế giao tiếp, hoạt động tập thể vì hình dạng lồng ngực.
Lõm ngực bẩm sinh không phải trường hợp nào cũng cần phẫu thuật và cũng không nên chỉ đánh giá bệnh dựa vào hình dáng bên ngoài. Điều quan trọng là phát hiện bất thường, đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa phù hợp để được đánh giá chính xác và theo dõi đúng cách. Phát hiện sớm, đánh giá đúng mức độ và lựa chọn thời điểm can thiệp phù hợp không chỉ giúp điều chỉnh hình dạng lồng ngực mà còn hướng tới cải thiện chức năng vận động, tâm lý và chất lượng cuộc sống của trẻ.
Sau phẫu thuật, việc kiểm soát đau, hướng dẫn tư thế, vận động, tập thở và tái khám đúng hẹn có vai trò quan trọng đối với quá trình hồi phục và duy trì kết quả điều trị.
Cha mẹ cần lưu ý những dấu hiệu nào?
Cha mẹ có thể quan sát hình dạng lồng ngực của trẻ trong sinh hoạt hằng ngày, nhất là khi trẻ tắm hoặc thay quần áo. Nên đưa trẻ đi khám khi nhận thấy:
+ Vùng giữa ngực lõm bất thường hoặc mức độ lõm tăng dần khi trẻ lớn;
+ Hai bên thành ngực không cân đối;
+ Trẻ nhanh mệt, khó thở, tức hoặc đau ngực khi chạy nhảy, chơi thể thao;
+ Khả năng vận động giảm so với bạn bè cùng lứa;
+ Trẻ ngày càng tự ti, mặc cảm hoặc hạn chế giao tiếp, hoạt động tập thể vì hình dạng lồng ngực.
Lõm ngực bẩm sinh không phải trường hợp nào cũng cần phẫu thuật và cũng không nên chỉ đánh giá bệnh dựa vào hình dáng bên ngoài. Điều quan trọng là phát hiện bất thường, đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa phù hợp để được đánh giá chính xác và theo dõi đúng cách. Phát hiện sớm, đánh giá đúng mức độ và lựa chọn thời điểm can thiệp phù hợp không chỉ giúp điều chỉnh hình dạng lồng ngực mà còn hướng tới cải thiện chức năng vận động, tâm lý và chất lượng cuộc sống của trẻ.
Tác giả: ThS.BSNT Nguyễn Xuân Kiên
Quản trị tin tức
Liên kết website
