GIÁM ĐỊNH KỸ THUẬT SỐ VÀ ĐIỆN TỬ - MŨI NHỌN TRONG ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG TỘI PHẠM THỜI KỲ CHUYỂN ĐỔI SỐ
Với lực lượng Công an nhân dân, việc ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh, trật tự mà còn tạo ra những chuyển biến mạnh mẽ trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm. Trong đó, giám định kỹ thuật số và điện tử ngày càng giữ vai trò đặc biệt quan trọng, trở thành một trong những lĩnh vực mũi nhọn của công tác kỹ thuật hình sự, trực tiếp phục vụ điều tra, khám phá tội phạm trong thời đại số.
Những năm gần đây, cùng với sự phát triển bùng nổ của internet, mạng xã hội, thiết bị di động thông minh, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số, các hoạt động của con người ngày càng được số hóa. Hầu hết các giao dịch, liên lạc, trao đổi thông tin, thanh toán và lưu trữ dữ liệu đều diễn ra trên môi trường điện tử. Điều này tạo ra khối lượng dữ liệu số khổng lồ, đồng thời cũng khiến dấu vết điện tử xuất hiện trong hầu hết các vụ việc, vụ án hình sự.
Nếu như trước đây chứng cứ chủ yếu được thu thập từ vật chứng hữu hình, lời khai hoặc tài liệu giấy thì hiện nay dữ liệu điện tử đã trở thành nguồn chứng cứ quan trọng trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử. Điện thoại di động, máy tính, camera giám sát, thiết bị định vị GPS, đồng hồ thông minh, dữ liệu mạng xã hội, tài khoản ngân hàng điện tử hay các nền tảng điện toán đám mây đều có thể chứa đựng những thông tin quan trọng phục vụ công tác điều tra.
Thực tiễn cho thấy nhiều vụ án đặc biệt nghiêm trọng đã được làm sáng tỏ nhờ việc khai thác hiệu quả chứng cứ điện tử. Các dữ liệu về lịch sử liên lạc, vị trí thiết bị, hình ảnh camera, nội dung trao đổi trên mạng xã hội, giao dịch điện tử hoặc dữ liệu đã bị xóa khỏi thiết bị đều có thể trở thành căn cứ quan trọng để xác định hành vi phạm tội, chứng minh tội phạm và truy tìm đối tượng.
Những năm gần đây, cùng với sự phát triển bùng nổ của internet, mạng xã hội, thiết bị di động thông minh, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số, các hoạt động của con người ngày càng được số hóa. Hầu hết các giao dịch, liên lạc, trao đổi thông tin, thanh toán và lưu trữ dữ liệu đều diễn ra trên môi trường điện tử. Điều này tạo ra khối lượng dữ liệu số khổng lồ, đồng thời cũng khiến dấu vết điện tử xuất hiện trong hầu hết các vụ việc, vụ án hình sự.
Nếu như trước đây chứng cứ chủ yếu được thu thập từ vật chứng hữu hình, lời khai hoặc tài liệu giấy thì hiện nay dữ liệu điện tử đã trở thành nguồn chứng cứ quan trọng trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử. Điện thoại di động, máy tính, camera giám sát, thiết bị định vị GPS, đồng hồ thông minh, dữ liệu mạng xã hội, tài khoản ngân hàng điện tử hay các nền tảng điện toán đám mây đều có thể chứa đựng những thông tin quan trọng phục vụ công tác điều tra.
Thực tiễn cho thấy nhiều vụ án đặc biệt nghiêm trọng đã được làm sáng tỏ nhờ việc khai thác hiệu quả chứng cứ điện tử. Các dữ liệu về lịch sử liên lạc, vị trí thiết bị, hình ảnh camera, nội dung trao đổi trên mạng xã hội, giao dịch điện tử hoặc dữ liệu đã bị xóa khỏi thiết bị đều có thể trở thành căn cứ quan trọng để xác định hành vi phạm tội, chứng minh tội phạm và truy tìm đối tượng.
.jpg)
Mô hình ứng dụng khoa học công nghệ trong phòng ngừa đấu tranh tội phạm.
Trước yêu cầu thực tiễn đó, công tác giám định kỹ thuật số và điện tử đã có những bước phát triển mạnh mẽ. Với sự hỗ trợ của các phần mềm chuyên dụng và các thiết bị công nghệ hiện đại, giám định viên có thể tiến hành trích xuất, phân tích, khôi phục và đánh giá dữ liệu điện tử từ nhiều nguồn khác nhau. Nhiều dữ liệu tưởng chừng đã bị xóa hoàn toàn vẫn có thể được phục hồi và trở thành chứng cứ quan trọng phục vụ điều tra.
Không chỉ dừng lại ở việc khôi phục dữ liệu, lĩnh vực giám định kỹ thuật số và điện tử hiện nay còn mở rộng sang nhiều chuyên ngành chuyên sâu như giám định video kỹ thuật số, giám định hình ảnh số, phân tích dữ liệu mạng xã hội, xác thực dữ liệu điện tử, giám định thiết bị giám sát hành trình, giám định thiết bị định vị và phân tích dấu vết số trên môi trường mạng. Đây là những lĩnh vực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao ngày càng gia tăng.
Bên cạnh những thuận lợi do khoa học công nghệ mang lại, lực lượng làm công tác giám định kỹ thuật số và điện tử cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức mới. Các đối tượng phạm tội ngày càng sử dụng nhiều biện pháp che giấu hành vi như mã hóa dữ liệu, sử dụng mạng riêng ảo (VPN), ứng dụng nhắn tin mã hóa đầu cuối, lưu trữ dữ liệu trên nền tảng đám mây ở nước ngoài hoặc sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để tạo lập hình ảnh, âm thanh giả mạo.
Đặc biệt, sự xuất hiện của công nghệ Deepfake đang đặt ra những thách thức rất lớn đối với công tác xác minh, giám định chứng cứ điện tử. Các hình ảnh, video hoặc bản ghi âm giả được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo có thể gây khó khăn cho quá trình điều tra nếu không có các biện pháp kỹ thuật chuyên sâu để nhận diện và đánh giá tính xác thực.
Không chỉ dừng lại ở việc khôi phục dữ liệu, lĩnh vực giám định kỹ thuật số và điện tử hiện nay còn mở rộng sang nhiều chuyên ngành chuyên sâu như giám định video kỹ thuật số, giám định hình ảnh số, phân tích dữ liệu mạng xã hội, xác thực dữ liệu điện tử, giám định thiết bị giám sát hành trình, giám định thiết bị định vị và phân tích dấu vết số trên môi trường mạng. Đây là những lĩnh vực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao ngày càng gia tăng.
Bên cạnh những thuận lợi do khoa học công nghệ mang lại, lực lượng làm công tác giám định kỹ thuật số và điện tử cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức mới. Các đối tượng phạm tội ngày càng sử dụng nhiều biện pháp che giấu hành vi như mã hóa dữ liệu, sử dụng mạng riêng ảo (VPN), ứng dụng nhắn tin mã hóa đầu cuối, lưu trữ dữ liệu trên nền tảng đám mây ở nước ngoài hoặc sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để tạo lập hình ảnh, âm thanh giả mạo.
Đặc biệt, sự xuất hiện của công nghệ Deepfake đang đặt ra những thách thức rất lớn đối với công tác xác minh, giám định chứng cứ điện tử. Các hình ảnh, video hoặc bản ghi âm giả được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo có thể gây khó khăn cho quá trình điều tra nếu không có các biện pháp kỹ thuật chuyên sâu để nhận diện và đánh giá tính xác thực.
Giám định viên Kỹ thuật số và điện tử khôi phục dữ liệu một vụ án.
Trước tình hình đó, yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ giám định viên kỹ thuật số và điện tử không chỉ là trình độ chuyên môn cao mà còn phải thường xuyên cập nhật kiến thức mới, làm chủ các công nghệ tiên tiến và chủ động nghiên cứu các phương thức, thủ đoạn hoạt động của tội phạm. Mỗi cán bộ làm công tác giám định phải không ngừng học tập, rèn luyện, nâng cao trình độ chuyên môn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn công tác.
Thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước và Bộ Công an về phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số, lực lượng Kỹ thuật hình sự đang từng bước được đầu tư theo hướng hiện đại, chuyên sâu. Nhiều trang thiết bị, phần mềm chuyên dụng phục vụ giám định dữ liệu điện tử, điều tra số và phân tích chứng cứ số đã được đưa vào sử dụng, góp phần nâng cao năng lực xử lý các vụ việc phức tạp.
Cùng với việc triển khai mạnh mẽ Đề án chuyển đổi số trong Công an nhân dân và thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 57-NQ/TW, công tác giám định kỹ thuật số và điện tử tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm. Việc xây dựng đội ngũ cán bộ chất lượng cao, đầu tư trang thiết bị hiện đại và đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ mới sẽ là những yếu tố quyết định để nâng cao hiệu quả hoạt động của lĩnh vực này.
Với tinh thần trách nhiệm, bản lĩnh chính trị vững vàng và quyết tâm đổi mới, lực lượng làm công tác giám định kỹ thuật số và điện tử sẽ tiếp tục phát huy vai trò là "người gác cổng" của chứng cứ số, góp phần bảo đảm tính khách quan, chính xác trong hoạt động điều tra, xử lý tội phạm và sẽ tiếp tục là công cụ sắc bén, góp phần nâng cao hiệu quả điều tra, khám phá tội phạm, bảo vệ công lý, giữ vững an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự an toàn xã hội và phục vụ đắc lực sự nghiệp phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.
Thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước và Bộ Công an về phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số, lực lượng Kỹ thuật hình sự đang từng bước được đầu tư theo hướng hiện đại, chuyên sâu. Nhiều trang thiết bị, phần mềm chuyên dụng phục vụ giám định dữ liệu điện tử, điều tra số và phân tích chứng cứ số đã được đưa vào sử dụng, góp phần nâng cao năng lực xử lý các vụ việc phức tạp.
Cùng với việc triển khai mạnh mẽ Đề án chuyển đổi số trong Công an nhân dân và thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 57-NQ/TW, công tác giám định kỹ thuật số và điện tử tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm. Việc xây dựng đội ngũ cán bộ chất lượng cao, đầu tư trang thiết bị hiện đại và đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ mới sẽ là những yếu tố quyết định để nâng cao hiệu quả hoạt động của lĩnh vực này.
Với tinh thần trách nhiệm, bản lĩnh chính trị vững vàng và quyết tâm đổi mới, lực lượng làm công tác giám định kỹ thuật số và điện tử sẽ tiếp tục phát huy vai trò là "người gác cổng" của chứng cứ số, góp phần bảo đảm tính khách quan, chính xác trong hoạt động điều tra, xử lý tội phạm và sẽ tiếp tục là công cụ sắc bén, góp phần nâng cao hiệu quả điều tra, khám phá tội phạm, bảo vệ công lý, giữ vững an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự an toàn xã hội và phục vụ đắc lực sự nghiệp phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.
Nguồn: Bộ Công an
Hoàng Thu Nga - Phòng CTXH
Liên kết website
