NGÀY LƯƠNG THỰC THẾ GIỚI 2026: SÁNG TẠO CHO TƯƠNG LAI ĐỦ ĐẦY
Nhân Ngày Lương thực Thế giới (16/10), Tổng Giám đốc FAO Khuất Đông Ngọc có thông điệp đặc biệt về thúc đẩy đổi mới sáng tạo để phục vụ nông dân sản xuất tốt hơn.
Nạn đói vốn không phải là chuyện tất yếu. Thế giới đã sở hữu nhiều năng lực, công cụ, công nghệ và kiến thức cần thiết để đảm bảo an ninh lương thực cho tất cả mọi người. Tuy nhiên, vào năm 2025, vẫn có 645 triệu người phải đối mặt với nạn đói, trong khi cứ ba người trên toàn cầu thì có khoảng một người không đủ khả năng chi trả cho một chế độ ăn uống lành mạnh.
Trong bối cảnh những tiến bộ khoa học và công nghệ mới đang định hình lại toàn bộ nền kinh tế và xã hội, các giải pháp đổi mới sáng tạo - vốn có thể giúp người dân trên khắp thế giới sản xuất và tiếp cận thực phẩm bổ dưỡng một cách hiệu quả, cải thiện sinh kế và tăng cường khả năng chống chịu - vẫn chưa thực sự được phổ biến rộng rãi.
Thách thức ở đây không nằm ở sự thiếu hụt các ý tưởng đổi mới, mà là thiếu sự áp dụng trên quy mô lớn: đó là việc chuyển đổi các giải pháp đã được kiểm chứng thành những phương án phù hợp với điều kiện địa phương, có chi phí hợp lý và khả thi về mặt đầu tư, để nông dân và các doanh nghiệp nông nghiệp - thực phẩm có thể sử dụng, duy trì và mở rộng quy mô.
Ý tưởng này chính là trọng tâm của Ngày Lương thực Thế giới năm nay: "Sáng tạo cho ngày mai đủ đầy". Quá trình chuyển đổi các hệ thống nông nghiệp - thực phẩm là một hướng tiếp cận toàn diện, được thực hiện dưới sự định hướng chung của "Bốn Tốt hơn" (Four Betters) - bao gồm: sản xuất tốt hơn, dinh dưỡng tốt hơn, môi trường tốt hơn và cuộc sống tốt hơn, không để ai bị bỏ lại phía sau.
Các dịch vụ tư vấn kỹ thuật số giúp nông dân tiếp cận được các thông tin như dự báo thời tiết, giá cả thị trường và các chỉ dẫn được thiết kế riêng, từ đó giúp họ đưa ra quyết định sáng suốt hơn trong việc gieo trồng, quản lý trang trại và tiêu thụ nông sản. Các hệ thống giám sát - cảnh báo có thể phát hiện sớm nguy cơ dịch bệnh, giúp các cơ sở thú y và người chăn nuôi có thêm thời gian ứng phó trước khi các ổ dịch lây lan.
Các cảm biến đo độ ẩm và hàm lượng dinh dưỡng trong đất cùng công nghệ tưới tiêu chính xác giúp nông dân sử dụng tài nguyên và vật tư đầu vào hiệu quả hơn. Các công cụ vệ tinh và dữ liệu không gian địa lý đang hỗ trợ các quốc gia giám sát rừng và những thay đổi trong việc sử dụng đất. Dữ liệu thị trường và các hệ thống cảnh báo sớm chất lượng hơn cũng giúp chính phủ dự báo các áp lực lên giá cả, nguồn cung và hoạt động thương mại lương thực, thực phẩm, từ đó có biện pháp ứng phó kịp thời.
Qua nhiều thế hệ, nông dân, người bản địa và cộng đồng địa phương đã bảo tồn và phát triển các giống cây trồng, khai thác và quản lý nguồn nước khan hiếm, chăm sóc đất đai cũng như quản lý cảnh quan và đa dạng sinh học. Các hệ thống nông nghiệp được xây dựng dựa trên những kiến thức và tập quán này hiện đang được công nhận và hỗ trợ thông qua chương trình Hệ thống di sản nông nghiệp có tầm quan trọng toàn cầu (GIAHS) của FAO. Những kiến thức này vẫn là nguồn đổi mới sáng tạo quan trọng trong bối cảnh hiện nay, đặc biệt khi được kết hợp với khoa học và công nghệ hiện đại, để giúp người sản xuất thích ứng với những thách thức về khí hậu và môi trường đang thay đổi.
Tuy nhiên, vẫn còn nhiều giải pháp đổi mới sáng tạo đã được kiểm chứng nhưng lại chưa đến được với người dân, quá đắt đỏ hoặc chưa được cải tiến phù hợp với điều kiện canh tác tại địa phương. Đối với hàng triệu người sản xuất quy mô nhỏ, đặc biệt là phụ nữ và thanh niên, việc hạn chế tiếp cận các nguồn tài chính, công nghệ, cơ sở hạ tầng, thông tin, thị trường và khả năng kết nối vẫn đang là những rào cản lớn đối với việc áp dụng và mở rộng quy mô sản xuất.
Việc thu hẹp khoảng cách này đòi hỏi sự liên kết chặt chẽ hơn giữa khoa học, đổi mới sáng tạo và khâu triển khai thực tế, thông qua hợp tác với các thể chế, chính phủ, khu vực tư nhân, các tổ chức sản xuất và cộng đồng. FAO cũng đang thúc đẩy đổi mới sáng tạo thông qua các mô hình mang tính thể chế, bao gồm nền tảng kỹ thuật số công cộng, hệ thống khuyến nông công cộng, hợp tác xã và các mô hình triển khai khác nhằm giảm chi phí tiếp cận và mở rộng phạm vi địa lý.
Quá trình đồng sáng tạo các giải pháp sẽ giúp đảm bảo các sáng kiến đổi mới đáp ứng được đúng nhu cầu thực tế tại địa phương, khả thi về mặt kỹ thuật lẫn kinh tế, đồng thời có khả năng áp dụng, duy trì và nhân rộng tốt hơn.
Nghiên cứu nông nghiệp nhìn chung được coi là một trong những khoản đầu tư mang lại hiệu quả cao nhất cho phát triển nông thôn. Song hành với việc tăng cường đầu tư, cần có cơ sở hạ tầng, thể chế, kỹ năng và quan hệ đối tác phù hợp để có thể triển khai và nhân rộng các mô hình đổi mới sáng tạo thành công. Việc áp dụng các phương thức đổi mới sáng tạo đóng vai trò then chốt trong việc giảm thiểu tác động đến môi trường của các hệ thống nông nghiệp - thực phẩm vốn phát thải khoảng 1/3 lượng khí nhà kính toàn cầu và dùng tới hơn 70% lượng nước ngọt được khai thác. Điều này cũng vô cùng quan trọng trong việc hỗ trợ nông dân và các hộ sản xuất khác thích ứng với các điều kiện khí hậu khắc nghiệt.
Các sáng kiến đổi mới cần được điều chỉnh sao cho phù hợp với thực tế và nhu cầu tại địa phương, được hỗ trợ bởi các chính sách thích hợp và được đầu tư bài bản theo thời gian. Chính phủ có thể tạo điều kiện thuận lợi cho và đầu tư vào các nghiên cứu, cơ sở hạ tầng cũng như các dịch vụ khuyến nông; doanh nghiệp có thể biến ý tưởng thành các sản phẩm và dịch vụ với chi phí hợp lý; còn người sản xuất và cộng đồng có thể cung cấp những kiến thức cần thiết để đưa các giải pháp này vào thực tiễn và tạo ra tác động thực sự.
Chương trình nghị sự này cũng quan trọng không kém đối với các nền kinh tế công nghiệp hóa phát triển. Dữ liệu và công cụ phân tích có chất lượng cao hơn có thể giúp dự báo tình trạng gián đoạn nguồn cung và các rủi ro mới trên thị trường thực phẩm đang ngày một trở nên phức tạp.
Đổi mới sáng tạo có thể củng cố chuỗi cung ứng, nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng khi những cú sốc tại một khu vực trên thế giới ảnh hưởng đến giá cả và nguồn cung ở nơi khác. Tuy nhiên, đổi mới sáng tạo chỉ thực sự mang lại hiệu quả khi được chuyển hóa thành các dự án khả thi, thu hút được vốn đầu tư và đáp ứng các tiêu chuẩn tài chính.
Điều này đòi hỏi sự kết hợp giữa khoa học công nghệ với thiết kế dự án bài bản, mô hình kinh doanh khả thi, các cơ chế chia sẻ rủi ro cùng nguồn tài chính từ cả khu vực công và tư nhân; nhờ đó, các giải pháp tiềm năng có thể chuyển từ giai đoạn thí điểm sang quy mô thương mại và mang lại những lợi ích đo lường được về mặt kinh tế, xã hội và môi trường.
Nguồn: Báo Nông nghiệp môi trường
Hoàng Thu Nga - Phòng CTXH
Liên kết website
